Kask jeździecki: Jak wybrać idealny i bezpieczny? Przewodnik

Wybór odpowiedniego kasku jeździeckiego to jedna z najważniejszych decyzji, jaką podejmuje każdy jeździec, niezależnie od poziomu zaawansowania. To nie tylko element wyposażenia, ale przede wszystkim kluczowa inwestycja w Twoje bezpieczeństwo i zdrowie w siodle. W tym artykule przeprowadzę Cię przez wszystkie etapy świadomego wyboru, od zrozumienia norm bezpieczeństwa, przez idealne dopasowanie, aż po technologie, które ratują życie.

Dlaczego kask to absolutna podstawa Twojego bezpieczeństwa w siodle?

Jako doświadczona obserwatorka świata jeździeckiego, zawsze podkreślam, że kask to nie dodatek, a fundamentalny element wyposażenia każdego, kto wsiada na konia. Niezależnie od tego, czy jesteś początkującym, czy zaawansowanym jeźdźcem, ryzyko upadku zawsze istnieje. A konsekwencje urazów głowy mogą być tragiczne.

Kask jeździecki jest zaprojektowany tak, aby absorbować energię uderzenia i chronić najdelikatniejszą, a zarazem najważniejszą część naszego ciała mózg. To właśnie on decyduje o naszym życiu, zdrowiu i sprawności. Dlatego też, wybierając kask, nie powinniśmy kierować się wyłącznie ceną czy estetyką, ale przede wszystkim jego właściwościami ochronnymi.

Statystyki, które dają do myślenia: jeździectwo a ryzyko urazów głowy

Jeździectwo, choć piękne i szlachetne, niestety znajduje się w czołówce sportów z wysokim ryzykiem urazów głowy. Statystyki są bezlitosne upadki z konia, kopnięcia czy przygniecenia mogą prowadzić do poważnych kontuzji, a nawet śmierci. Właśnie dlatego tak ważne jest, aby zawsze nosić kask.

W Polsce przepisy są coraz bardziej restrykcyjne. Na zawodach organizowanych przez Polski Związek Jeździecki (PZJ) noszenie kasku z odpowiednim atestem jest obowiązkowe dla wszystkich uczestników. Co więcej, każdy szanujący się instruktor jazdy konnej wymaga od swoich podopiecznych, aby zakładali kask już od pierwszej lekcji. To nie jest kaprys, to kwestia odpowiedzialności i dbałości o życie i zdrowie jeźdźca.

Jak działa kask? Poznaj anatomię swojego najważniejszego ochraniacza

Aby zrozumieć, dlaczego kask jest tak skuteczny, warto poznać jego budowę. Kask jeździecki składa się z dwóch głównych warstw, które współpracują ze sobą, aby zapewnić maksymalną ochronę.

Pierwsza to skorupa zewnętrzna, wykonana z twardych materiałów, takich jak poliwęglan, włókno szklane, a w droższych modelach karbon. Jej zadaniem jest rozproszenie siły uderzenia na większą powierzchnię oraz ochrona przed przebiciem. Druga, równie ważna warstwa, to pianka EPS (polistyren ekspandowany), umieszczona wewnątrz skorupy. To ona odpowiada za absorpcję energii uderzenia poprzez kontrolowane zgniatanie się. Dzięki temu, w momencie uderzenia, energia kinetyczna jest pochłaniana przez kask, a nie przez Twoją głowę, minimalizując ryzyko urazu mózgu.

Czym różni się kask jeździecki od rowerowego i dlaczego nie można ich stosować zamiennie?

Często spotykam się z pytaniem, czy kask rowerowy może zastąpić jeździecki. Moja odpowiedź jest zawsze stanowcza: absolutnie nie! Choć oba służą ochronie głowy, ich konstrukcja i profil ochrony są diametralnie różne, dostosowane do specyfiki danego sportu.

Kaski rowerowe są projektowane głównie do ochrony przed uderzeniami o asfalt czy inne twarde powierzchnie, zazwyczaj z mniejszej wysokości. Chronią przede wszystkim przed uderzeniami czołowymi i skroniowymi. Kaski jeździeckie natomiast muszą sprostać znacznie większym wyzwaniom. Chronią przed upadkami z dużej wysokości (z konia), uderzeniami kopyt, a także przed przygnieceniem. Ich konstrukcja jest wzmocniona, często obejmująca większy obszar głowy, a materiały są dobierane tak, aby wytrzymać znacznie większe siły. Dodatkowo, kaski jeździeckie często posiadają specjalne wzmocnienia w tylnej części, chroniące potylicę, co jest kluczowe przy upadkach do tyłu.

Używanie kasku rowerowego do jazdy konnej to ryzykowanie własnym zdrowiem i życiem. Nie daj się zwieść pozorom w kwestii bezpieczeństwa nie ma miejsca na kompromisy.

Klucz do bezpieczeństwa: Jak czytać certyfikaty i normy na kaskach?

Kiedy stoisz przed wyborem kasku, natłok informacji na metkach może być przytłaczający. Jednak to właśnie te małe etykietki z symbolami i numerami są najważniejszym wyznacznikiem bezpieczeństwa. Certyfikaty i normy to gwarancja, że dany kask przeszedł rygorystyczne testy i spełnia określone standardy ochronne. Bez nich, kask jest tylko ozdobą.

Norma EN 1384: 2023 i VG1 co musisz wiedzieć o aktualnych standardach w Europie

W Europie dominują dwie kluczowe normy bezpieczeństwa dla kasków jeździeckich, które każdy świadomy jeździec powinien znać. Pierwsza to VG1 01. 040 2014-12. Przez wiele lat była to podstawowa i powszechnie akceptowana norma, która nadal jest uznawana i spotykana w wielu kaskach. Kaski z certyfikatem VG1 zapewniają solidny poziom ochrony.

Jednak najnowszą i obecnie najbardziej rygorystyczną normą europejską jest EN 1384:2023. Ta nowa wersja zastąpiła poprzednie wydania i wprowadziła jeszcze bardziej wymagające testy, szczególnie w zakresie odporności na uderzenia i stabilności kasku na głowie. Jeśli zależy Ci na najwyższym możliwym poziomie ochrony, szukaj kasków z tym właśnie oznaczeniem. To sygnał, że producent dołożył wszelkich starań, aby zapewnić Ci maksymalne bezpieczeństwo.

PAS 015, ASTM, SNELL przegląd innych ważnych certyfikatów na świecie

Oprócz norm europejskich, na rynku globalnym spotkasz również inne, równie ważne i rygorystyczne certyfikaty, które świadczą o wysokim poziomie bezpieczeństwa kasku. Warto je znać, zwłaszcza jeśli rozważasz zakup kasku od zagranicznych producentów.

Brytyjska norma PAS 015:2011 jest uznawana za jedną z najbardziej wymagających na świecie, szczególnie w zakresie odporności na przebicie i absorpcji uderzeń. Z kolei amerykańska norma ASTM F1163 (często w połączeniu z SEI Safety Equipment Institute) to standard obowiązujący w USA, również charakteryzujący się bardzo surowymi testami. Niektóre kaski mogą również posiadać certyfikat SNELL E2016, który jest jednym z najbardziej rygorystycznych standardów testowania kasków na świecie, wykraczający poza minimalne wymagania innych norm. Wszystkie te certyfikaty wskazują na to, że masz do czynienia z produktem wysokiej jakości, który zapewni Ci solidną ochronę.

Gdzie znaleźć oznaczenia i jak mieć pewność, że kask jest legalny i bezpieczny?

Wiedza o normach to jedno, ale umiejętność ich zlokalizowania na kasku to drugie. Zazwyczaj oznaczenia certyfikatów znajdziesz na wewnętrznej stronie kasku, często na metce przyszytej do wyściółki, na specjalnej naklejce lub wytłoczone bezpośrednio na skorupie. Szukaj symboli takich jak "CE" (Conformité Européenne) w połączeniu z numerem normy (np. EN 1384:2023).

Zawsze upewnij się, że oznaczenia są wyraźne i czytelne. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości, nie wahaj się zapytać sprzedawcy o certyfikaty lub poszukać informacji na stronie producenta. Pamiętaj, że kupowanie kasku bez widocznych i aktualnych certyfikatów to igranie z własnym bezpieczeństwem. Tylko certyfikowany kask daje Ci pewność, że w krytycznej sytuacji zadziała tak, jak powinien.

Krok po kroku: Jak idealnie dobrać i dopasować kask do swojej głowy?

Posiadanie kasku z najwyższymi certyfikatami to dopiero połowa sukcesu. Nawet najdroższy i najlepiej atestowany kask nie spełni swojej funkcji, jeśli nie będzie idealnie dopasowany do Twojej głowy. Źle dobrany kask może być równie niebezpieczny, jak jego brak, ponieważ w momencie upadku może się przesunąć, zsunąć lub po prostu nie zadziałać prawidłowo. Idealne dopasowanie to podstawa komfortu i, co najważniejsze, maksymalnej ochrony.

Prawidłowy pomiar obwodu głowy prosta instrukcja, której nie możesz pominąć

Pierwszym i najważniejszym krokiem do wyboru odpowiedniego rozmiaru kasku jest dokładne zmierzenie obwodu głowy. To prosta czynność, którą możesz wykonać samodzielnie w domu.

1. Przygotuj elastyczną miarkę krawiecką.
2. Owiń miarkę wokół głowy, prowadząc ją około 1-2 cm nad brwiami oraz tuż nad uszami.
3. Upewnij się, że miarka leży płasko i nie jest ani za luźna, ani za ciasna.
4. Odczytaj wynik w centymetrach. To Twój rozmiar kasku. Pamiętaj, że rozmiarówka może się nieco różnić między producentami, dlatego zawsze warto sprawdzić tabelę rozmiarów danej marki.

Test dopasowania: 3 proste testy, które wykonasz w sklepie, by uniknąć błędu

Kiedy już znasz swój rozmiar i przymierzasz kask w sklepie, wykonaj te trzy proste testy, aby upewnić się, że wybrałeś idealny model:

1. Sprawdź komfort i ucisk: Kask powinien przylegać do głowy równomiernie, bez punktów ucisku, które mogłyby powodować ból. Nie może być ani za luźny (ryzyko zsunięcia się na oczy), ani za ciasny (powoduje dyskomfort i ból głowy). Powinieneś czuć, że "siedzi" pewnie, ale bez nieprzyjemnego ucisku.
2. Test stabilności: Zapnij pasek pod brodą. Następnie spróbuj potrząsnąć głową na boki i w przód-tył. Kask powinien pozostać stabilnie na swoim miejscu, nie powinien się przesuwać ani chybotać. Jeśli kask się rusza, jest za duży.
3. Test "podnoszenia": Chwyć kask za tylną krawędź i spróbuj delikatnie podnieść go do góry. Skóra na czole powinna lekko się marszczyć wraz z ruchem kasku. Jeśli kask łatwo się podnosi, jest za duży.

Rola zapięcia dlaczego trzypunktowy system regulacji jest tak ważny?

System zapięcia to kolejny element, który ma kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa. Większość nowoczesnych kasków jeździeckich wyposażona jest w 3- lub 4-punktowy system regulacji, który zapewnia stabilne utrzymanie kasku na głowie w każdej sytuacji.

Paski zapięcia powinny być regulowane tak, aby przylegały do głowy bez ucisku, ale jednocześnie uniemożliwiały zsunięcie się kasku. Klamra powinna być solidna i łatwa w obsłudze, nawet w rękawiczkach. Pamiętaj, że odpowiednio zapięty kask to taki, który nie zsunie się z głowy w momencie upadku, chroniąc ją w krytycznym momencie. Sprawdź, czy paski nie uciskają uszu i czy możesz swobodnie oddychać.

Kask dla dziecka na co zwrócić szczególną uwagę, by chronić najmłodszych?

Wybór kasku dla dziecka to szczególnie odpowiedzialne zadanie. Dzieci rosną szybko, a ich głowy rozwijają się, dlatego kluczowe jest idealne dopasowanie w danym momencie. Nigdy, przenigdy nie kupuj kasku "na wyrost" z myślą, że "dziecko do niego dorośnie". Za duży kask nie zapewni ochrony i może być wręcz niebezpieczny.

Dla najmłodszych jeźdźców polecam modele z regulacją obwodu za pomocą pokrętła. Pozwala to na precyzyjne dopasowanie kasku do zmieniającego się obwodu głowy dziecka, a także na założenie cienkiej czapki pod kask w chłodniejsze dni. Upewnij się, że kask jest lekki, dobrze wentylowany i łatwy do samodzielnego założenia i zapięcia przez dziecko. Pamiętaj, że komfort noszenia jest równie ważny, aby maluch chętnie zakładał kask na każdą jazdę.

Przegląd technologii i materiałów: Co wpływa na cenę i jakość kasku?

Rynek kasków jeździeckich jest niezwykle dynamiczny, a producenci nieustannie wprowadzają nowe technologie i materiały, aby zwiększyć poziom ochrony i komfortu. Ta różnorodność ma bezpośrednie przełożenie na cenę, ale także na jakość i skuteczność kasku. Zrozumienie, co kryje się za poszczególnymi rozwiązaniami, pomoże Ci podjąć świadomą decyzję i wybrać kask, który najlepiej odpowiada Twoim potrzebom i budżetowi.

Skorupa zewnętrzna: poliwęglan, włókno szklane czy karbon co wybrać?

Materiał, z którego wykonana jest skorupa zewnętrzna kasku, ma kluczowe znaczenie dla jego wytrzymałości i zdolności do rozpraszania energii uderzenia. Oto najpopularniejsze opcje:

• Poliwęglan: Jest to najczęściej stosowany materiał w kaskach z niższej i średniej półki cenowej. Jest lekki, elastyczny i zapewnia dobrą ochronę przed uderzeniami. Kaski poliwęglanowe są trwałe i odporne na pęknięcia.
• Włókno szklane (kompozyt): Kaski wykonane z włókna szklanego są zazwyczaj droższe niż poliwęglanowe. Oferują wyższą odporność na uderzenia i przebicie, a także są nieco sztywniejsze, co może przekładać się na lepsze rozłożenie sił.
• Karbon (włókno węglowe): To materiał z najwyższej półki, stosowany w kaskach premium. Karbon jest niezwykle lekki i jednocześnie wyjątkowo wytrzymały. Kaski karbonowe oferują najwyższy poziom ochrony przy minimalnej wadze, co znacząco wpływa na komfort noszenia, zwłaszcza podczas długotrwałej jazdy. Oczywiście, wiąże się to z wyższą ceną.

Wybór materiału zależy od Twoich priorytetów i budżetu. Pamiętaj jednak, że każdy certyfikowany kask, niezależnie od materiału skorupy, musi spełniać określone normy bezpieczeństwa.

System MIPS czy warto dopłacić za dodatkową ochronę przed siłami rotacyjnymi?

W ostatnich latach na rynku kasków pojawiła się technologia, która zrewolucjonizowała podejście do ochrony mózgu MIPS (Multi-directional Impact Protection System). Moim zdaniem, to jedna z najważniejszych innowacji w dziedzinie bezpieczeństwa jeździeckiego i zdecydowanie warto rozważyć dopłatę do kasku wyposażonego w ten system.

Tradycyjne kaski doskonale chronią przed uderzeniami liniowymi (bezpośrednimi). Jednak większość upadków w jeździectwie to uderzenia pod kątem, które generują siły rotacyjne. To właśnie te siły są szczególnie niebezpieczne dla mózgu, mogąc prowadzić do wstrząśnień i innych poważnych urazów. System MIPS działa poprzez zastosowanie wewnętrznej, ruchomej skorupy, która w momencie uderzenia pozwala na niewielki ruch względem skorupy zewnętrznej. Ten kontrolowany ruch rozprasza energię obrotową, zmniejszając jej oddziaływanie na mózg. Inwestycja w kask z MIPS to inwestycja w dodatkową, niezwykle cenną warstwę ochrony, która może znacząco zmniejszyć ryzyko poważnych urazów głowy.

Wentylacja, waga, wyściółka jak te elementy wpływają na komfort codziennej jazdy?

Oprócz bezpieczeństwa, równie ważny jest komfort użytkowania kasku, zwłaszcza jeśli spędzasz w siodle wiele godzin. Nowoczesne kaski oferują szereg rozwiązań, które znacząco poprawiają wygodę:

• Wentylacja: Zaawansowane systemy wentylacyjne z kanałami powietrznymi i otworami wentylacyjnymi zapewniają optymalny przepływ powietrza, odprowadzając nadmiar ciepła i wilgoci. To kluczowe, aby zapobiec przegrzewaniu się głowy i utrzymać komfort, zwłaszcza w ciepłe dni.
• Waga: Lżejszy kask to mniejsze obciążenie dla szyi i większy komfort, szczególnie podczas długotrwałej jazdy. Materiały takie jak karbon znacząco wpływają na redukcję wagi.
• Wyjmowana i antybakteryjna wyściółka: Możliwość wyjęcia i wyprania wewnętrznej wyściółki to ogromna zaleta. Pozwala utrzymać kask w czystości i świeżości, a antybakteryjne właściwości materiałów zapobiegają rozwojowi nieprzyjemnych zapachów.
• Pokrętło do regulacji obwodu: Wiele modeli, zwłaszcza dla dzieci, ale także dla dorosłych, posiada pokrętło umożliwiające precyzyjną regulację obwodu kasku. To ułatwia dopasowanie i zapewnia większą elastyczność.

Kaski z szerokim daszkiem, błyszczące, matowe kiedy design ma znaczenie?

Nie oszukujmy się estetyka kasku również ma znaczenie. Chcemy czuć się dobrze i pewnie w naszym sprzęcie. Producenci oferują szeroką gamę wzorów, kolorów i wykończeń, od klasycznych matowych, przez eleganckie błyszczące, aż po kaski z brokatem czy szerokim daszkiem.

Kaski z szerokim daszkiem stają się coraz popularniejsze, oferując dodatkową ochronę przed słońcem i deszczem, co jest szczególnie doceniane przez osoby spędzające dużo czasu na zewnątrz. Niektóre modele posiadają również specjalne wycięcia na kucyk, co jest praktycznym rozwiązaniem dla jeźdźców z długimi włosami.

Pamiętaj jednak, że design nigdy nie powinien przysłaniać funkcji ochronnej i idealnego dopasowania. Wybierz kask, który Ci się podoba, ale zawsze upewnij się, że spełnia on wszystkie normy bezpieczeństwa i leży na głowie jak ulał. To połączenie stylu z bezpieczeństwem jest kluczem do satysfakcji.

Żywotność kasku: Kiedy należy bezwzględnie wymienić go na nowy?

Kask jeździecki, choć solidny i wytrzymały, nie jest produktem na całe życie. Jego właściwości ochronne z czasem ulegają degradacji, a po pewnych zdarzeniach staje się bezużyteczny. Zrozumienie, kiedy należy wymienić kask na nowy, to kluczowy element dbałości o własne bezpieczeństwo. Niestety, wiele osób zaniedbuje ten aspekt, nieświadomie narażając się na ryzyko.

Zasada nr 1: Dlaczego po każdym upadku kask nadaje się tylko do wyrzucenia?

To jest najważniejsza zasada, którą każdy jeździec powinien sobie wbić do głowy: po każdym upadku z uderzeniem głową, kask MUSI zostać wymieniony na nowy, nawet jeśli na zewnątrz nie widać żadnych uszkodzeń. Ta zasada jest absolutnie bezwzględna.

Dlaczego? Ponieważ wewnętrzna warstwa pianki EPS, która odpowiada za absorpcję energii, działa poprzez kontrolowane zgniatanie się. W momencie uderzenia, pianka ulega deformacji, tworząc mikropęknięcia, które nie są widoczne gołym okiem. Po takim zdarzeniu, struktura pianki jest już naruszona i nie będzie w stanie skutecznie zaabsorbować energii kolejnego uderzenia. Kask, który raz spełnił swoją funkcję, staje się bezużyteczny. Traktuj to jako jednorazowy "bezpiecznik", który uratował Cię przed poważnym urazem. Nie ryzykuj kup nowy kask.

Niewidzialny wróg: Jak słońce, pot i czas niszczą właściwości ochronne kasku?

Nawet jeśli nigdy nie spadłeś z konia, Twój kask nie jest wieczny. Materiały, z których jest wykonany, ulegają naturalnemu starzeniu się i degradacji pod wpływem czynników zewnętrznych. Słońce, pot, zmiany temperatury, a nawet kosmetyki (takie jak lakiery do włosów czy olejki) stopniowo niszczą właściwości ochronne pianki EPS i innych komponentów kasku.

Pianka EPS z czasem traci swoją elastyczność i zdolność do absorpcji energii. Paski mogą się osłabiać, a klamry stawać się mniej niezawodne. Dlatego producenci kasków zalecają regularną wymianę kasku co 3-5 lat od daty zakupu, a maksymalnie do 8-10 lat od daty produkcji (zależnie od marki i modelu). Data produkcji często jest wytłoczona wewnątrz kasku. Traktuj to jako inwestycję w ciągłe bezpieczeństwo, a nie zbędny wydatek.

Jak dbać o kask na co dzień, by służył jak najdłużej?

Odpowiednia pielęgnacja i przechowywanie kasku mogą znacząco przedłużyć jego żywotność i utrzymać właściwości ochronne:

• Czyść regularnie: Używaj delikatnej, wilgotnej ściereczki do czyszczenia skorupy zewnętrznej. Wewnętrzną wyściółkę, jeśli jest wyjmowana, pierz zgodnie z instrukcją producenta (zazwyczaj w niskiej temperaturze i delikatnym środku).
• Unikaj ekstremalnych temperatur: Nie zostawiaj kasku w nagrzanym samochodzie ani na bezpośrednim słońcu przez długi czas. Wysokie temperatury przyspieszają degradację materiałów.
• Przechowuj w suchym miejscu: Po każdej jeździe pozwól kaskowi wyschnąć w przewiewnym miejscu, aby usunąć wilgoć z potu. Przechowuj go w pokrowcu, aby chronić przed kurzem i zarysowaniami.
• Nie używaj agresywnych środków chemicznych: Do czyszczenia kasku używaj tylko łagodnych środków. Agresywne detergenty, rozpuszczalniki czy lakiery mogą uszkodzić materiały i osłabić strukturę kasku.
• Traktuj go delikatnie: Unikaj rzucania kaskiem czy upuszczania go, nawet z niewielkiej wysokości. Każde uderzenie może spowodować niewidoczne uszkodzenia.

Podsumowanie: Jak świadomie wybrać najlepszy kask na lata?

Wybór kasku jeździeckiego to decyzja, która ma bezpośredni wpływ na Twoje bezpieczeństwo. Mam nadzieję, że ten przewodnik dostarczył Ci kompleksowej wiedzy, która pozwoli Ci podejść do zakupu w sposób świadomy i odpowiedzialny. Pamiętaj, że kask to Twój najważniejszy sprzymierzeniec w siodle, a jego prawidłowy wybór i dbałość o niego to podstawa bezpiecznej i radosnej jazdy konnej.

Checklista zakupowa 5 pytań, które musisz sobie zadać przed podjęciem decyzji

Zanim dokonasz ostatecznego wyboru, zadaj sobie te pięć kluczowych pytań:

1. Czy kask posiada aktualne certyfikaty bezpieczeństwa (np. EN 1384:2023 lub VG1)?
2. Czy kask jest idealnie dopasowany do mojej głowy ani za luźny, ani za ciasny, i pozostaje stabilny po potrząśnięciu głową?
3. Czy system zapięcia jest solidny i łatwy w obsłudze, a paski zapewniają stabilność?
4. Czy rozważyłem/am technologie zwiększające bezpieczeństwo, takie jak MIPS, i czy odpowiadają one moim potrzebom?
5. Czy kask jest komfortowy, dobrze wentylowany i wykonany z materiałów, które odpowiadają moim oczekiwaniom co do wagi i trwałości?

Przeczytaj również: Odznaka Jeżdżę Konno – co musisz wiedzieć o jej zdobywaniu?

Inwestycja w bezpieczeństwo: dlaczego na kasku nigdy nie warto oszczędzać?

Na koniec chciałabym raz jeszcze podkreślić: kask jeździecki to nie wydatek, to inwestycja. Inwestycja w Twoje zdrowie, w Twoje życie, w Twój spokój ducha. Oszczędzanie na kasku to oszczędzanie na własnym bezpieczeństwie, a konsekwencje takiej decyzji mogą być nieodwracalne. Nie ma ceny, którą można by przypisać zdrowiu i sprawności. Wybierając kask, zawsze kieruj się przede wszystkim bezpieczeństwem i jakością, a dopiero potem estetyką czy ceną.

Pamiętaj, że nawet najlepszy kask nie zapewni 100% ochrony, ale znacząco zminimalizuje ryzyko poważnych urazów. Dbaj o siebie w siodle i ciesz się każdą chwilą spędzoną z koniem!